माया त छँदै छ ...............

छातीमा टपक्क टाँसिएर भन्थें,
बिहे म कहिल्यै गर्दिन आमा ..
सधैं तिमीसितै बस्छु, तिमीसितै बाँच्छु,
बुबा-आमा र म, सँगै काटौंला  जीवन लामा लामा ..

  उमेर बढ्यो, समय बह्यो, पढाई तर्फको भार पनि,
 आमा-बुबा लाई छोडी पढ्न उडें, कर्मको मार भनि ।
ह्रदयमा घाऊ त लागेकै थियो, तर समय हामीभन्दा बलियो
..........माया  त छँदै छ आमा, खालि प्राथमिकता बदलियो ।।

हातमा हात राखी, जग्गेमा अग्नि साक्षी राखियो,
जीवन भरि साथ दिने मन्त्र पनि पढेकै हो ।
मुटु भरि माया, ह्रदयमा अथाह प्रेम,
अनि एक अर्का विना बाँच्नै नसक्ने अनुभव पनि भएकै हो ।।

   वर्ष बित्यो, ऋतुहरु आए गए। काम, कर्तव्य पट्टीको लचकता बढ्यो ।
   व्यवसायको माग टार्दा टार्दा, जीवनको हर आवश्यकता चढ्यो ।।
बदलावमा बदलिंदा जीवन, सोच, स्वभाव, शक्ति सबै घुलियो
..........माया त छँदै छ जीवन-साथी, खालि प्राथमिकता बदलियो ।।


नौं महिना गर्भमा राखी तिमीलाई जन्माउँदा, म पनि नँया रुपमा जन्मिए,
सन्तानको रुपमा तिमीलाई धरे पछी, तिमी सितै म मख्खिए ।
तिमी भन्दा ठुलो अरु केही भएन, तिमी भन्दा माथि अरु कोही रहेन,
तिमीलाई छातिमा च्यापी माया गर्नु बाहेक मनले अरु केही सहेन ।

    समय बितें, दिन र रात सितै, तिम्रो भविष्यतिरको तयारी बढ्दो,
  पढाई, काम, कर्तव्य, जीवन यी सबको खुड्किलामा तिमी चढ्दो ।।
बिछोडमा ह्रदय त रोएकै थियो, तर आशीशै आशीशले बिदा गरियो,
..........माया त छँदै छ सन्तान, खालि प्राथमिकता बदलियो ।।

जन्मे देखि साथ दियो शरीरले, अनगिन्ति राम्रा नराम्रा पलहरुमा
बाल्यकाल, जवानी, वयस्क त अन्य साना मसिना समयका छलहरुमा ।।
मैले पनि कति पल्ट सिंगारे तिमीलाई, कयौं पल्ट दिएँ चोट,
तिमीमा कति पल्ट सौन्दर्य देखें त कति पल्ट औंल्याए खोट् ।।

आज बुढौंलीको पुलमा तिमी अड्किरहेका छौ, जीवनको अन्तिम सास गन्दै
शक्ति र सबलता दुबैलाई पुराना कहिल्यै नभेटिने साथी भन्दै ।।
सास त्याग्ने पींडा, यति कडा हुँदा हुँदै पनि, तिमीसितको साथ यहीं सकियो,
..........माया त छँदै छ 'जीवन', खालि प्राथमिकता बदलियो ।।

कर्मले समात्यो

मरुभूमिमा पानी सुके सरि हिम्मत सब अब सुके,
हत्केलाका रेखाहरुले वास्तविकतालाई लुट्नु लुटे ।
जटिलताको जालमा माकुरा आफैं यसरी अल्झियो,
आफ्नो जीवनलाई  शिकार मानी त्यसैमा बल्झियो ।।

के सही ? के गलत? अब कीताबी कथा ताप्ने दिन आए
आदर अनि माया; इन्ची टेपले नाप्ने दिन आए ।।
चारैतिर फैलिएको यो  पिजडा भित्रको सुगा-काव्य ।
फलामको पींजडामा रहेकोले, सुनको ठान्छ  ऊ भव्य ।।

दिन पछि रात, रात पछि दिन, अनि फेरि अर्को रात ।
रित्तो औंला, रित्तो अँजुली, अनि रित्ता छन् हात ।।
शरिरभरि काँडा बोक्ने दुम्सीको लागि त्यो नै गहना ।
प्रकृतिले थमाएको हतियार, गरी सुरक्षाको बाहना ।।

बित्छ रे है यो दिन, बित्छ रे है यो रात, सबै भूत बन्छ रे,
जिन्दगी नै एकदिन बित्छ रे, बितेकोलाई नै भूत भन्छ रे ।।
कर्मले तोकेको सँजायको मुल्य , व्याज सहित तिर्नू नै छ ।
कर्तव्य सितै आएको यो झोला, पिठ्यूमा भिर्नू नै छ ।।
 
विचारशाली  अनि चेतनशील बनी सँजाय भोग्नुमै,सँजाय होला कम
कर्मले समात्छ ‍भन्ने सत्य वर्षंदै छ झम्-झम ।।
सबै व्याज यसैपालि तिर्छु, कर्मले तोकेको सबै मुल्य ।
यसपछि फलमा अलमलिनू छैन, जीवन धेरै छ अमूल्य ।।


 

सुन्दर वर्तमान

बाटो आजको मैले, न हिजो देखेंको थिएँ ।
बाटो भोलिको मैले,न आज देखेको छु ।
दृष्टि  मस्त मेरो , आजको यो पल  नियाल्न।
हस्त व्यस्त मेरो, आजको यो क्षण अंगाल्न ।।

न त म बितेको पल हुँ , न त म आउने त्यो क्षण ।
म सम्पूर्ण वर्तमान अनि यसैको सानो कण ।।
हिजोको दिन हिजैलाई, भोलिको पल भोलिलाई,
आजको यो पल हाम्रो छ, सबै भन्दा राम्रो छ ।।

न म कुनै कथा हुँ, न त कुनै कल्पना
म त यो पलको सत्य हुँ, केवल तथ्य हुँ ।।
न मेरो कुनै मूल छ, न मेरो कुनै गन्तव्य ,
म आफू साधारण छु, म आफू नै भव्य ।।

म एक विन्दु हुँ, म नै सम्पूर्ण आकाश,
म सफलता हुँ , अनि म नै प्रयास ।
म  पूर्ण रुपमा  यति अपूर्ण ,
यो अपूर्णताको सन्तोषमा , सम्पूर्ण ।।

यसैले,

हिजोको दिन हिजैलाई, भोलिको पल भोलिलाई,

आजको यो पल हाम्रो छ, सबै भन्दा राम्रो छ ।।

यो पल

यो लामो लाममा म पर्खिरहेको छु आफ्नो पालो,
रंगी-चङ्गी व्यक्ति वरपर, कोही खैरो,कोही सेतो, कोही कालो ।।
फरक फरक सबका चटकी, फरक-फरक छन् हाऊ भाऊ ।
कोही एक्लै, कोही झुण्डमा, चलिरहेको छ आऊ जाऊ ।।

म पर्खिरहेको छु यहाँ, वरपर नियाल्दै तमासा ।
तौलदैं अनि जोख्दै हरेकले फ्याँकेको पासा ।।
मलाई भोलि यँहा खोज्ने कोही छैनन् तैपनि ।
आज यी सबैसित मिसिएको मैपनि ।।

सबै यहाँ पर्खिनैरहेका, कोही एक्लै, कोही दुई ।
औचित्य सबको एकै, कोही कदममा त कोही चढेका बुई ।।
म पनि बाढीको भेलमा बगेको वस्तु जस्तै बग्दै ,
कहाँ जाने, कहाँबाट आएँ, औचित्यहीन सबै भुल्दै ।।


हिजोको दिन बिते जस्तै; बित्छ यो जीवन पनि
चाहनू नचाहनू, यिनले केवल बढाँउछ कुटिलता ।
जीवन वास्तवमा यति सरल छ; यति सरल ,
मनुष्य सरलता भित्र हराई खोज्छन् जटिलता ।।

डण्डीमा झुण्डेपछि ध्वजा हावासितै बहेकै हुन्छ,
आ-आफ्नो भागमा जे पर्छ; त्यो सितै मनु बाँचेकै हुन्छ ।
केही यस्तो छैन पींडा वा सुख; जसले जीवन रोकोस् ।
कही यस्तो केही छैन, जसले अन्त्य छेकोस् ।।


यसैले त वास्तवमा, भोलि कसैलाई यँहा खोज्ने कोही छैनन् ।
यसैले त सायद, भोलिको दिनमा यँहा खोजिनु पर्ने केही छैनन् ।।।

श्रद्धाञ्जली

आँखा भिजेका भएपनि, सम्झनाले मुटु हाम्रो छ पूर्ण ;
श्रद्धाञ्जली अर्पण गर्छ ह्रदय , वियोगमा भई जिर्ण ।।
स्वयंमा तिमी ज्ञानका पाठ,एक शिक्षा तिम्रो जीवन,
वेदनाको यस घडीमा, तिम्रो आत्माको शान्ति माग्छ यो मन ।।

शारिरिक रुपमा साथ नरहे तापनि तिमी,
यो विशाल वृक्षको जरा तिमी नै रहन्छौं ।।
छोडी हामीलाई आज गएतापनि,
हर सन्तानको ह्रदयमा ज्ञान बनी बहन्छौ ।।

योग निद्रा

जागेको बेला शरीर हुँ म,
सपनीमा हरपलै बदलिन्छु म ।
मस्त निद्रामा केही छैन ज्ञान,
योग निद्रामा सब हुन्छ भान ।।

जागेको बेला ऋचाको संसार
सपनीमा बदलिंदो रुप र परिवेशको बिहार ।
मस्त निद्रामा यी सबको नाश,
योग निद्रामा, आफू मस्त तर संसारको आभाष ।।

जागेको बेला कर्म र कर्तव्यको ताँती,
सपनीमा कहिल्यै दिन त कहिल्यै रात्री ।
मस्त निद्रामा समयको छैन जोखना,
योग निद्रामा समय र दुरीको छैन व्याखना।।

जागेको बेला 'म,मेरो,मलाई,मैले अनि मसित',
सपनीमा अनुहार विनाको 'म' कै जीत् ।
मस्त निद्रामा छैन म,छैनौ तिमी, न कुनै मीत,
योग निद्रामा तिमी-म सब एक,न हार,न जीत् ।।

जागेको बेला सधैं भविष्यको चिन्ता,
सपनीमा मनको उत्खननबाट चित्रको निम्ता।
मस्त निद्रामा मन, दिमाग र शरीरलाई विश्राम,
योग निद्रामा आत्मालाई मीठो प्रणाम ।।

जागेको बेलामा बदलिंदो प्रकृतिको प्रभाव,
सपनीमा प्रकृतिलाई बदल्ने चाहानाको बहाव ।
मस्त निद्रामा यो प्रकृतिबाट क्षणभरलाई अलग्गिने प्रयास,
योग निद्रामा यही प्रकृतिसित मिली खेल रचेको आभाष।।

जागेको बेलामा सासको कटपुतली भएको सोच ,
सपनीमा यही कथा माथि मनले गरेको खोज ।
मस्त निद्रामा यी सब कोशीशहरु माथि विराम्,
योग निद्रा,एक यात्रा; यी गर्ने गराउनेको धाम् ।।

अनिश्चित्ताको घडा

यति धेरै अनिश्चित्ताका घडा छन् वरपर छरिएका,
हर घडा फेरि मानिसका व्यक्तिगत सोचले भरिएका ।
जीवनको घडा,मरणको घडा,कर्मको घडा,कर्तव्यको घडा,
हर एक घडा बीच यहाँ,घमण्ड र अज्ञान बडा बडा ।।

दु:ख उसको, मसम्म कहिल्यै आइपुग्दैन भन्ने सोच,
उसले पायो, मैले पाइँन, भन्ने मनको भारी बोझ् ।।
यी सब बीचपनि आफूलाई थामी राख्नु पर्ने बाध्यता,
अनि भाग्य र समय बीच निभाउनु पर्ने मध्यस्तता ।।

अन्तरिक्षमा खुल्ला उभिंदा पनि,
शीर माथि आकाश छ भन्ने प्रकृतिको छल।।
हरपलै धर्ती तर्फ सबलाई तानिरहने,
गुरुत्वार्कषण प्रतिको निस्कर्ष रहित हल ।।

मानिस तैपनि भाग्यको पिध रहित घडालाई ,
दुई अन्जुलीले हर क्षण खोज्छ भर्न ।
यहीं घडालाई एकदिन डुङ्गा बनाई,
प्रयास गर्छ मान्छे फेरि भवसागर तर्न ।।

जीवनको घडा,मरणको घडा,कर्मको घडा,कर्तव्यको घडा,
हर एक घडा बीच यहाँ,घमण्ड र अज्ञान बडा बडा ।।

विचार सिन्चन

मनको बगैंचामा आज अनायास,
एक तरंगसित घुम्दै गरेको भावना देखें ।
सौंन्दर्य उसको यस्तो खास,
पलमै नसोची आफ्नो ऊ प्रतिको भाव पोखें ।।

टपक्क टिपी उसलाई लगें सयन कक्षमा
मायाको ओढ्ने भित्र राखी लुकाए वक्षमा ।
मनको रसमा डुबाई आफ्नो विचारले सिचें
आफ्नो ज्ञानले भ्याएसम्म विचारले थिचें ।।

कयौं रात बिते, हेरचाहमा, निद्रा विहीन ,
कयौं दिन बिते, भई मायामोहमा लीन ।
सुक्ष्म सुक्ष्म मेरो विचारको जोरन हाली,
उसमा उगाए विचारको अदभूत् बाली ।।

बढ्दो विचारको हुर्कदो शक्ति एकातिर,
ऊ प्रतिको मेरो अभिलाषा अर्कोतिर ।
उसको बाल्यकाल मेरो इच्छाको संगतमा,
मेरो इच्छाको कम्पन उसको रगतमा ।।

ऊ मेरो आत्माभित्रै अब हर तवरले मिसिएको
इच्छामा परिवर्तित ऊ, इच्छाशक्तिकै मेलमा ।।
मेरा हर परिवर्तन छन् यहाँ चलिरहेको,
यही आत्मा-शक्तिको अदभूत तेलमा ।।

यसरी नै सिन्चन गर्छु,बगैंचामा भेटिएका भावनालाई,
हुर्काई बढाई,विचारमा मिलाई,आफूमा परिवर्तनको आगो जलाई ।।
फेरि आज बगैंचामा भावना छु रोज्दै,
कतै भेटिहाल्छु की भनी परम्-धाम पुग्ने बीज खोज्दै् ।।

आमा मेरी

आमा मेरी, 

मनैमा छौ सधैं मेरो तिमी 

कहिले प्रार्थना बनी, 

त कहिले आरध्य बनी, 

तिम्रो कोखमा बसेको दिन 

अझ सुनौलो लाग्छ,

 तिम्रो काखमा सुतेको

 सम्झनाले अझैं पींडा भाग्छ ।। 

 आमा मेरी, 

आँखैमा छौ सधैं मेरो तिमी

कहिले साहारा बनी, 

त कहिले संगी बनी ।

तिम्रो हात थामेको बाटो 

अझ गन्तव्य झैं लाग्छ, 

तिम्रो अंगालोको स्मरणले, 

हर मोड छहारी झैं लाग्छ ।। 

आमा मेरी, 

तिमी मेरो अर्थ  हौं जस्तो लाग्छ,

 तिमी नहुँदा, उपलब्धी मेरा,

 सब व्यर्थ झैं लाग्छ ।

 जति टाढा भए पनि, 

मेरो हर खोजमा तिमी, 

मलाई मायाको परिभाषा सिकाउने; 

मेरो सोचमा तिमी ।

तिम्रो सु:स्वास्थको कामना;

मेरो हर प्रार्थनाको उद्देश्य ,

टाढा छु तिमीबाट, 

तर तिम्रो छेऊ हुने छु अवश्य ।। 

सब बन्धन तोडी आउनेछु; 

अहिले त्यही शक्ति छु बटुल्दै । 

तिम्रो माया आँखाबाट बग्ला भनि;

 भावना मनमै छु संगाल्दै ।।

आमा मेरी, 

म तिमीसितै छु, 

तिमी मसितै भए जस्तै गरि।।

म जहाँ छु, 

मलाई सधैं डोर्याउछन्,

तिम्रो सिख छन् जुन वरिपरि ।

आमा मेरी, 

मेरो आरधना तिमी, 

मेरो आरध्य पनि । 

मेरो जीवनको शुरुवात तिमी,

अन्त्य तिमी,

तिमी नै मध्य पनि ।।

मेरा सकारत्मक तरंग

अलिकति मनमा छ चोट,
अलिकति जीवनमा खोट,
तैपनि भवसागरमा जित्छु नै भन्ने,
मेरो यो मनको अठोट ।।

ग्रहण गर्न बाँकी छ थाँती,
छोटो दिन अन्धकारमय राति,
तैपनि कर्तव्यमा सफल हुने विश्वाश,
मेरो शिर भन्दा पनि माथि ।।

पाइला पिच्छे जमिनमा छन् चिरा,
भावना कति मीठा त कति अमिला पीरा,
तै पनि यो अन्धकारमय खानीमा,
मेरो हात पर्ने छ एकदिन हीरा ।।

वरिपरि छरिएका सयौं आकार,
कति कलात्मक त कति विकार,
तै पनि यो निराकार चित्र पेटिमा
मैले कोरेको सपना हुने छ साकार ।।